مدیریت طرحهای عمرانی و صنعتی

این نوشتار درباره‌ی لايحه‌ي «اساسنامه‌‌ي هيأت رسيدگي به شكايات» مربوط به برگزاري مناقصات است. لایحه‌ای که با همه‌ی اهمیتش تلاش و جدیت شایسته‌ای را از سوی ذینفعان برنیانگیخته‌است. به همین دلیل با خود اندیشیدم شاید تصریح بر «حقوق شرکت‌کنندگان مناقصات‌ » در عنوان نوشتار، تا حدی اهمیت موضوع را نشان‌دهد. تأکیدمی‌کنم که این لایحه در حال طی مراحل نهایی بررسی در کمیسیون اقتصادی مجلس است و در قدم بعدی به صحن خواهد رفت.
...
رويكرد مرجع  مديريت امروزين كه مديريت فرايند‌گرا  ناميده‌مي‌شود، در قالب استانداردهاي مديريت (مثل ISO9000) به‌صورت وسيعي در جهان مورد توجه قرار گرفته‌است. اين رويكرد، اثربخشي و كارايي سازمانها را در گرو بهبود روش اجراي كار مي‌داند.  رويكرد مزبور از روش قديمي QC  (كنترل كيفي خروجي) فراتر رفته و از‌طريق نظارت دقيق و مستمر بر فرايندهاي اجرايي، به  TQM ( تضمين كيفيت جامع) مي‌پردازد. اساس اين رويكرد آن است كه:
«نمي‌توان با فرايند ‌نامناسب، به نتيجه‌ي مناسب اميدوار بود».
لذا در اين رويكرد براي تضمين كيفي محصول يا نتيجه، به توالي سه گام مهم تأكيد‌مي‌شود:
1- طراحي فرايندهاي مناسب،
2- نظارت پيوسته براي رعايت فرايند طراحي‌شده (شناسايي هر گونه عدم‌انطباق)،
3- رفع سريع و صحيح عدم‌انطباق اقدامات جهت حصول انطباق مجدد.
«قانون برگزاري مناقصات» در بستر همين رويكرد مرجع مديريت قراردارد و اين قانون قدمي در راه فرايندگرايي محسوب‌مي‌شود. با نگاه فرايندي در تدوين اين قانون، گام اول برداشته شد‌ه‌است. گام دوم ...

مدتها است که برای استفاده از اینترنت و به‌ویژه بلاگفا دچار مشکلات متعدد بوده‌ام، شاید شما هم. به هر روی، سرانجام فرصتی دست داد و می نویسم:

۵ خرداد ۱۳۸۸، درست ۱۰ سال از درگذشت دوستي بزرگ گذشت. دوستي كه «بزرگ بود و از اهالي امروز» بود. ۵ خرداد - در مقياس زمان متعارف و تقويمي - ۱۰ سال از درگذشت مردي گذشت كه بارها گفت: آگاهي تنها با كار به دست مي‌آيد. مردي كه هرگاه سراغ شناخت و آگاهي را از او مي‌گرفتيم، قبل از هر چيز ما را به كار جدي و صميمانه دعوت‌مي‌كرد. (شايد هم از اين روست كه امرزو همواره دو مفهوم جديت و صميميت يكجا و در كنار هم به ذهنم مي‌آيد). صد البته سلوك و منش و پيشنهاد او همواره همراه فراخوان به دانش بود. او به‌شدت بر کار تأکید‌مي‌كرد اما هرگز  كار را بي‌نياز از كسب دانش نمي‌دانست و هيچگاه اقدام را بي‌نياز از خواندن معرفي نمي‌‌نمود. البته در نهايت دانش و كتاب خواندن و بحث كردن، همه و همه را براي «كار كردن» مي‌دانست و كار را غايت امر، غايت حيات و شايد غايت هستي. پس اینچنین، همین کار کردن و در راه بودن غایت و صدر و اوج آدمی است.

بي نهايت حضرت است اين بارگاه            صدر را بگذار، صدر توست راه

(هنگامي كه اين سطور را مي‌نويسم ياد دوست خوبي مي‌افتم كه مي‌گفت وبلاگ عرصه‌ي صميميت و جاي حرف دل است. اما درواقع، حتی آن هنگامي كه از «قيمت ترازشده» و «كاركردهاي اصلي و فرعي موضوع معامله» و «مديريت مخاطرات» صحبت مي‌كنيم باز هم - در حد فهم خود - گفتگوی ما خالي از صميميت نيست. اما كدام صميميت؟ همان صميميتي كه با جديت گره خورده است.)

 در فرصتهايي كه تحت عناويني مثل سمينار، كارگاه آموزشي و سخنراني مي‌يابم تا در حد دريافت خود راه و راه‌حلهايي را كه يافته‌ام در اختيار مخاطبان (كه معمولاً مديران،‌ مهندسان، حقوقدانان و كارشناسان عرصه‌ي نظام فني و اجرايي كشور هستند) مي‌كوشم - در حد توان - کمتر ماهی تحویل مشتر بدهم و بیشتر روش ماهیگیری را نشان‌دهم. پس بر چند راهكار راهبردي تأكيد‌كنم:

۱- نگاه كل‌گرا يا جامع نگر    (System approach & Gestalt)

۲- برخورد ميان‌رشته‌اي       (Inter Disciplines or Multi Disciplines )

۳- تأكيد بر محتوا در كنار شكل يا شكل در خدمت مختوا        (Content-Form      Concept-Style)

۴- توسعه، توسعه‌يافتگي، روابط توسعه‌يافته و مسير توسعه. که البته از كليدواژه‌هاي همين وبلاگ  Develop بوده‌است.

هنگامی که در آغاز این یادداشت (پست) نوشتم «از اهالي امروز بود» این «اهل امروز بودن» مرا کاملاً به یاد همین «توسعه‌یافته رفتار کردن» می‌اندازد. و البته توسعه‌یافته رفتار‌کردن است که جای بحث و تأمل بسیار دارد. اگر بخواهم خیلی ساده و دم‌دستی بگویم، باید بکویم «توسعه‌یافته رفتار کردن» اصلاً به معنی کراوات‌زدن نیست، به معنی رستوران گرانقیمت رفتن نیست، به معنی براق بودن گلگیر ماشین شخص هم نیست. گرچه شاید بسیاری از اینها در جوامع توسعه‌یافته هم باشد، اما این به معنی آن نیست که هرجا اینها بود توسعه هم هست. اصلا و ابدا، حاشا و کلا.

با یاد او و همه‌ی ایشان که اُس و اساس سخنانشان در فهم این سخن ایشان است که:

من چو «لا» گویم، مراد «الا» بود             من چو «لب» گویم، «لب دریا» بود

تا بعد ...

(از آنجا كه از هنگام درخواست متقاضيان محترم تا هنگام درج اين نمودار، تأخيري ـ كاملاً‌ ناخواسته اما ناگزير-  پيش‌‌امده‌است از متقاضيان محترم پوزش مي‌خواهم.)

به‌نظر مي‌رسد كه ما (ايراني‌ها) حقوق خود را نمي‌شناسيم و به‌جاي آن بيشتر ياد گرفته‌ايم كه منفعت خود را بو بكشيم.

نخستين همايش
«فرايند طراحي و ساخت شعب هوشمند و روشهاي نوين اجرايي»
روز پنجشنبه 10 ارديبهشت در سالن همايشهاي صدا و سيما بزگرار شد.

نام همايش، از نظر اين پژوهشگر‌، نامي بسيار هوشمندانه بوده‌است. به همين دليل اين پژوهشگر نيز بر مقاله‌ا‌ي كه در همايش ارايه‌كرد، همين نام را نهاد، با اين رويكرد كه پيوندهاي ميان مراحل، اجزا و عوامل دخيل در توليد شعبه‌هاي بانكها و اثر هريك از اينها بر محصول نهايي يعني «شعب بانكها» بپردازد. 
توليد هر شعبه، علي‌الاصول «پروژه» محسوب مي‌شود، پروژه‌اي كه فارغ از منابع اعتباري آن، از نظر ماهيتي و از حيث فن مديريت پروژه، كاملاً در ذيل نظام فني و اجرايي كشور قابل فهم، مطالعه و تحليل است.
اين مطالعه و تحليل با رويكرد سيستمي (System Approach) بايد صورت‌پذيرد و به روابط پنهان و متقابل اجزاي سيستم توجه‌‌شود. چنين رويكردي علي‌الاصول به مفهوم «فرايند‌گرايي» گره ‌خورده‌است. پس نخست لازم است كه مفهوم «فرايند» و «فرايند‌گرايي» را در منظومه‌ي ساخت و پيشبرد پروژه‌ها فهم و بررسي‌كنيم.
سپس با مثالهايي از نقاط قابل بهبود در «فرايند طراحي و ساخت شعب هوشمند» نمونه‌ها يا مصاديقي از اين نگاه و دستاوردهاي آن را بيان‌مي‌كنيم:
•   نخست توجه به «قرارداد»هاي پروژه‌ها به عنوان «قانون» ميان عوامل پروژه و نشان‌دهنده‌ي تعامل عوامل و تعيين‌كننده‌ي سرنوشت پروژه.
•        ديگر توسعه‌ي هوشمندانه‌ي فرايندها با استفاده از روشهاي نوين همانند «مهندسي ارزش» يا تكنيكهاي تضمين كيفيت..
سرانجام بستر يا زمينه‌ي اجرايي اين پروژه‌ها به‌عنوان عنصر بلاترديد موفقيت يا شكست پروژه‌ها و تعيين‌كننده‌ي ميزان موفقيت ادارات مهندسي ساختمان و تأسيسات بانكها - به‌عنوان سازمانهايي پروژه‌محور - مورد‌توجه قرار‌مي‌گيرد. چنين سازمانهايي بايد به‌درستي بدانند كه:
فرايند چيست و چگونه شكل‌مي‌گيرد؟
آثار متقابل فرايندها بر يكديگر و نيز اثر آنها بر فرآوره‌ چگونه است؟
هوشمندي در اين ميان چه جايگاه و چه نقشي دارد؟
آيا فرايند طراحي و ساخت، همان روش طرح و ساخت است؟
اين دو چه تفاوتها و در عين‌حال چه شباهتهايي در اجرا و مديريت دارند؟
آيا بهره‌گيري از روشهاي نوين، فقط و فقط به معني تعويض مصالح ساختماني است؟

معمول آن است كه سكون را حالت مثبتي ارزيابي‌نمي‌كنيم؛ اما بايد توجه‌داشت كه تغيير در هر جامعه، سازمان و شخص، به‌خودي‌خود نه ستوده است و نه نكوهيده.  ... هنگامي كه در دعاي تحويل سال، يا تغيير سال مي‌خوانيم «حول حالنا الي احسن الحال»، نكته‌ي اساسي و حساس «احسن» بودن حالي است كه خواهيم‌‌يافت. اگر نه «تحول حال»، خواه‌ناخواه رخ‌مي‌دهد.
... نكته‌ي اصلي آن است كه اگر تحولات مديريت‌نشود، سازمان به سمت آنتروپي بيشتر و نهايتاً اضمحلال و مرگ مي‌رود. اين افزايش آنتروپي و اضمحلال كه در‌‌واقع نوعي تغيير نكوهيده و نامطلوب است، ناشي از عدم مديريت تغيير و عدم استقبال از تحولات است و در‌اصطلاح با تعابيري مانند «سكون»، «انعطاف‌ناپذيري» يا «تصلب سازماني» بيان‌مي‌شود. ...

می‌توانيد علاوه‌بر خواندن ادامه مطلب با كليك روي نظر ، نظرات ديگران را هم خوانده و در بحث مشاركت‌كنيد.

«مديريت سيركي» تعبيري جالب است كه نخستين‌بار از يكي از پيشكسوتان انجمن مديران صنايع(1) شنيدم و البته گمان‌مي‌كنم هريك از ما گاه مصداق چنين نامي را ديده‌باشيم. ...
 روش ديگر مديريت هم هست كه اينگونه توصيف‌ شده‌است: «رهبر حرف‌نمي‌زند، بلكه عمل‌‌مي‌كند؛ هنگامي كه كارش تمام‌شد، مردم مي‌گويند: عالي‌است، ما انجامش‌داديم، به‌تمامي به‌دست خودمان.»(2)  شايد يكي از مظاهر برجسته‌ي اين روش مديريت در دنياي امروز روش و سلوك نلسون ماندلا باشد. مي‌دانيم كه امروزه پژوهندگان حوزه‌ي مديريت، روش ماندلا را با عناويني مثل «مديريت به‌روش ماديبا» مورد‌توجه و مطالعه قرارداده‌اند. اما از آنجا كه روش مورد نظر، قرنها قبل و پيش از ميلاد مسيح، در «تائو ته چينگ» (كتاب مرجع مسلك تائويي‌ها) تدوين و معرفي ‌شده‌است، «مديريت تائويي» نامي مناسب براي اين روش دوم به نظر مي‌رسد.

از ميانه‌ي دي ماه (همزمان با سالگرد شهادت ميرزا تقي‌خان امير‌كبير به‌عنوان نماد صداقت و استواري در اصلاحگري از سطوح بالاي سلسله مراتب اجتماعي و نيز غلامرضا تختي به‌عنوان نماد پاكدامني در اصلاح‌جويي از خارج حوزه‌ي قدرت)، در ستون «سلسله مباحث بررسی قانون برگزاری مناقصات» در نشریه‌ي «مناقصه-مزايده» كوشيديم كه به بررسي پيشنهادهاي اصلاحي درخصوص بستر حقوقي برگزاري مناقصات بخش عمومي (اقتصاد و معاملات بخش غير خصوصي كشور) بپردازيم. همان هنگام، اهميت مناقصات و برگزاري آنها در بخش عمومي اقتصاد كشورها و نقش مؤثر فرايند برگزاري مناقصات در توزيع ثروت، امكانات و فرصتهاي اشتغال را يادآور شديم. به‌دليل همين اهميت است كه تلاشهاي اصلاحي در حوزه‌‌ي معاملات و مناقصات را ضرورت توسعه و تعالي كشور دانسته و همواره بر آن پاي‌فشرده‌ايم.
...

كلياتي درباره‌ي دوره‌‌هاي آموزشي

اين دوره‌هاي آموزشي، بر حسب نيازهاي خاص مخاطبان قابليت طراحي موردي دارند؛ به‌نحوي كه مي‌توان برخي سرفصلها را بيشتر مورد توجه قرارداد، يا حتي با تأكيد و تمركز زياد بر تعدادي از سرفصلها، از روي سرفصلهاي ديگر به سرعت عبور‌كرد.
در هر صورت اصل بر اين است كه به مهمترين و ‌متداولترين پرسشهاي مربوط به برگزاري مناقصات، انعقاد قراردادها، مديريت قراردادها و مديريت سامانه‌ي خريد كالا و خدمات پرداخته‌شود، تا شركت‌كنندگان (مخاطبان دوره) قادر به شناخت مباني و تفسير قوانين و مقررات و اجراي مقاطع متعدد فرايند مديريت تأمين و تدارك كالا و خدمات پروژه به‌ويژه برگزاري مناقصات، ارزيابي كيفي مناقصه‌گران و ارزيابي فني پيشنهادها بشوند و در كنار آن از سوابق، مفاهيم، اصول و روشهاي برگزاري مناقصه نيز آگاهي بيابند.

سرفصلها يا محورهاي اصلي برخي از دوره‌هاي برگزار‌شده‌ي قبلي به‌‌شرح زير است:
1. بسترهاي حقوقي معاملات با تمرکز بر معاملات عمومي و جايگاه مناقصه در معاملات و معاملات عمومي،
2. سابقه‌ي «قانون برگزاري مناقصات» از آغاز تا کنون،
3. اشتباهات متن ابلاغ‌شده‌ي قانون برگزاري مناقصات،
4. بررسي نقاط قوت و ضعف «قانون برگزاري مناقصات»،
5. مباني نظري تأسيسات حقوقي قانون برگزاري مناقصات،
6. نظام فني و اجرايي کشور و ارتباط آن با «قانون برگزاري مناقصات»،
...

اهم موارد قابل‌ارايه:

۱- ارزیابی کیفی

۲- قیمت ترازشده (مبانی و روش تعیین ضرایب)

۳- انواع معاملات و جایگاه ارزیابی کیفی و ارزیابی فنی

۴- تهیه‌ي اسناد مناقصه

۵- تدوين قرارداد به عنوان محور اصلي مناقصه و اسناد مناقصه