چگونه تهديدي را به فرصت تبديلكنيم؟
در بخش شصتم ستون هفتگی «سلسله مباحث بررسی قانون برگزاری مناقصات» در نشریهي مناقصه مزايده، به «نقد» يك پيشنهاد پرداختم. تيتري كه در نشريه براي آن مقاله انتخاب و منتشر شدهبود، باعثشد تا مطلبي كه براي بخش ۶۱ آماده كردهبودم را به فرصتي ديگر واگذارم و به موضوعي ديگر بپردازم؛ به موضوع «نقد خود» يا «نقد روش خود». خود مورد نظر، شامل اين نگارنده و ساير همكاران و دستاندركاران نشريهي «مناقصه، مزايده» است و شايد در نگاهي گستردهتر، شامل تمام بزرگواراني كه در اين حوزهها قلم ميزنند. پس شايد بتوان گفت در اين شماره به نقد و بررسي روشهاي اصلاحجويان نظامات فني و اجرايي و مناقصات و معاملات عمومي ميپردازيم.
نخست پيشينهي مسأله: در آغاز مقالهي بخش شصتم و براي آنكه خوانندگان محترم عنايتفرمايند كه پيشنهاد موردبررسي يك مثال ذهني محض نيست، تصريح نمودهبودم كه آن پيشنهاد بهعنوان پيشنهاد كارشناسي يكي از كميسيونهاي مجلس مطرح و مكتوب شده بودهاست. البته بهخاطر آنكه موضوع تبديل به موضع نشود يا تقابلي بيناثنيني پديد نيايد، آگاهانه نامي از كمسيون پيشنهاددهنده نبردم. اكنون و باز به همين خاطر اضافهميكنم، آن پيشنهاد در اواخر مجلس قبل، يعني مجلس هفتم، مطرح شدهبود. به هر روي در طي مقالهي نقد و بررسي پيشنهاد، كوشيدم كه دقت فني را از دست ندهم و از جادهي انصاف خارجنشوم. تا چه قبول افتد و كه در نظر آيد.
با اين تفاصيل، در پايان نقد و بررسي پيشنهاد، اين را هم افزودهبودم كه: «نفس مشاركت و پيشنهاددادن كارشناسان و اعضاي محترم كمسيونها نشان توجه و حساسيت آنها و كاملاً قابلاحترام و حتي مايهي قدرداني است؛ ما فقط و فقط يكي از پيشنهادهاي آن بزرگواران را با اطلاعات و بضاعت خود نقدنموديم و محل اشكال اعلامكرديم. ... ».
به هر حال آن مقاله به دست چاپ سپردهشد و در طي مراحل صفحهبندي و ... بر بالاي پيشنهاد موردبررسي تيتري انتخاب و درج شدهبود، بدين مضمون: «كاركردهاي كميتهي فني بازرگاني را چگونه مخدوشكنيم؟!» همين تيتر براي نگارنده و براي برخي از خوانندگان (از جمله يكي از مراجعان به وبلاگ نگارنده) كم يا بيش مسألهدار به نظر رسيدهبود.
نقد و بررسي: تيتر انتخابي بهخوبي توانايي برانگيختن حساسيت مخاطب را داشت. زيرا در حاليكه معمولاً ما ميشنويم كه «چگونه از مخدوش شدن فلان چيز جلوگيريكنيم؟» و اساساً «مخدوشكردن» نوعي حالت عاطفي منفي را در ذهن شنونده پديدميآورد، تيتر «چگونه مخدوشكنيم؟» ميتوانست توقفي در ذهن خواننده ايجادكند بهنحوي كه حتي خواننده شايد ترديدميكرد كه آيا موضوع را درست خوانده و فهميده يا نه؟ چگونه مخدوش كنيم؟ آن هم كاركردهاي كميتهي فني بازرگاني را؟
اما اين تيتر علاوه بر آن كاركرد انگيزشي و جالب توجه، اين كاركرد را نيز ميتوانست داشتهباشد كه گويا پيشنهاددهندگان محترم بهعمد در صدد تخريب و خدشهي كميتهي فني بازرگاني بودهاند. اين كاركرد را در فناوري مديريت ارزش (Value Management) اصطلاحاً «كاركرد نامطلوب» مينامند. توضيح اين كه «كاركرد نامطلوب» يا unwanted function كاركردي منفي است كه بايد آن را مهار و محدود كرد و تفاوت دارد با «كاركرد غيرضروري» يا unnecessary function كه گرچه سودمندي ندارد اما نيازمند اقدام خاصي هم نيست.
در همينجا كه بحث «كاركرد» پديدهها پيشآمد، اجازهدهيد به عرضبرسانم كه اهم كاركردهاي مفروض براي ستون «سلسه مباحث بررسي قانون برگزاري مناقصات»، از آغاز و در طي ادامهي آن عبارت بودهاست از:
ارايهي برخي راهكارهاي اجرايي و راهنماييهاي فني براي بهبود فرايند برگزاري مناقصات كشور.
ارايهي برخي پيشنهادها كه شايد در بهبود قوانين و مقررات برگزاري مناقصات و معاملات عمومي مفيد باشند.
بهرهمند شدن نگارندهي اين ستون از نقدها و نظرات خوانندگان بافراست و جدي.
دعوت صاحبنظران و كارشناسان به مشاركت و تمهيد اين مشاركت و تلاش براي بهبود بسترهاي حقوقي و فني برگزاري مناقصات و معاملات عمومي از جمله بهبود قوانين و مقررات اين حوزه.
بايد توجهداشت كه شرط مشاركت صاحبنظران و كارشناسان در عرصهي اين گفت و شنود، وجود يا ايجاد فضاي امن براي گفت و شنود آزاد و روشمند است. اگر هريك از ما نگران آن باشيم كه در ميانهي بحث و گفتگو تا سخني بهتمامي كامل و كاملاً تمام نگوييم، هر دم ممكن است مايهي ريشخند ديگران يا آماج كنايهي آنان شويم يا به هر طريق ديگر براي خودمان گرفتاري و دردسر درستكنيم، شايد عطاي مشاركت را به لقاي آن ببخشيم. پافشاري انتهاي بخش قبلي اين ستون بر حرمت داشتن پيشنهاددهندگان و مشاركتجويان با همين نگراني بودهاست؛ همچنين با اميد اينكه نقدهاي متقابل ما كارشناسان و اصلاحجويان، پلههاي ارتقاي ما و بحثهاي ما باشد نه موانع ارتقاي ما و بحثهايمان. با اين مقدمات و در اين فضا، به نظر اينجانب و شايد برخي از خوانندگان محترم، تيتري كه بالاي پيشنهاد موردنقد هفتهي قبل درج شدهبود، ميتوانست كاركرد جلب مشاركت، ايجاد فضاي باز گفتگو و مفاهمه و نقد صميمانه اما دقيق را كم يا بيش مخدوشسازد.
تأكيد مينمايد كه همواره خواستهام كه بخشي از كاركردهاي اين ستون و بهصورت خاص يكي از كاركردهاي بخش قبلي، همين موارد اخيرالذكر باشد.
فرضكنيم كه اين نگارنده عنوان بخش پيشرو را اينگونه انتخابميكردم: «يكي از كاركردهاي مقالهاي را چگونه مخدوشكنيم؟» . اين تيتر گذشته از جذابيت احتمالياش، چه ذهنيتي ايجادميكرد؟
البته كاملاً بعيد است كه هدف، خواسته يا نيت طراح محترم تيتر هفتهي قبل مخدوشكردن يكي از كاركردهاي مقالات باشد؛ بلكه بايد گفت كه نويسندهي محترم تيتر با تمركز و توجه بر كاركردهاي مثبت تيتر، فرصت نيافتهاست كه كاركردهاي منفي احتمالي را بررسي و ارزيابيكند. به هر حال آن تيتر، بالقوه تهديدي بود براي فرصت گفتگويي كه براي اهل نظر در نشريهي «مناقصه، مزايده» فراهم آمدهاست. به همين دليل و با اطلاع از برخي محذوريتها و محدوديتها (از جمله محدوديت فرصت آمادهسازي نشريه و برخي شتابها و سهوهاي ناگزير) و بهمنظور توجه بيشتر به برخي از ظرايف كه شايد علاوه بر كاركردهاي ضروري، كاركردهاي نامطلوبي هم داشتهباشد، عنوان بخش پيشرو را «چگونه تهديدي را به فرصت تبديلكنيم؟» برگزيدم.
بدين ترتي تيتر «جاذب نظر» هفتهي قبل، گرچه «كنايهاي» داشت فلذا «تهديدي» بود، اما توانست «حاشيهاي شايسته» فراهم آورد و تبديل به «فرصتي» شود براي تأكيد بر مشاركت آرام، صميمانه، صادقانه، جدي، دقيق و پيوسته در عرصهي گفتگو؛ گفتگو چه در قالب «پيشنهاد» و چه به شكل «نقد» يا «فرانقد». فراموشنكنيم گرچه هر پيشنهادي قابليت اجراي نهايي را ندارد اما بههر حال براي هر اجرا و اصلاحي، نخست نيازمند پيشنهاد و طرحي هستيم. بياييد كمككنيم كه با فراغ بال و تنها مقيد به رعايت دقت و انصاف، پيشنهادها و نقدهايمان را مطرحكنيم تا از ميانهي اين فرصتهاي گفتگو (كه به همت بزرگواراني همچون دستاندركاران نشريهي «مناقصه، مزايده» فراهم آمدهاست)، بتوانيم اميدوار باشيم كه بسترهاي حقوقي، فني و مالي توزيع فرصت كار و رشد در كشورمان رو به افقهايي روشنتری هم می تواند داشتهباشد.
